Ấu trùng ruồi lính đen ăn rác hữu cơ, bã đậu, vỏ rau củ, phụ phẩm lò mổ, phân gia súc với tốc độ rất nhanh, biến chúng thành phân ấu trùng và một lượng lớn sinh khối giàu đạm, dùng làm thức ăn cho gà, vịt, cá. Ruồi trưởng thành không ăn, chỉ sống ít ngày để giao phối và đẻ trứng, không phải loài ruồi nhà bay vào bếp.
Mô hình này đang được nhiều trại nhỏ quan tâm vì giải quyết cùng lúc hai việc: rác và thức ăn. Nhưng nuôi ổn định qua nhiều thế hệ ruồi khó hơn người ta nghĩ, và nhiều trại chỉ chạy được vài tháng.
Vòng đời của ruồi lính đen và vì sao nó quan trọng
Ruồi lính đen trải qua bốn giai đoạn: trứng, ấu trùng, nhộng, ruồi trưởng thành. Ấu trùng là giai đoạn ăn, và gần như toàn bộ việc xử lý rác diễn ra ở đây. Sau vài tuần ăn, ấu trùng chuyển sang tiền nhộng, màu sẫm lại, ngừng ăn và có bản năng bò ra khỏi chỗ ăn để tìm nơi khô hoá nhộng.
Bản năng bò ra này là điểm mấu chốt của nhiều thiết kế: làm khay có dốc hoặc máng nghiêng, tiền nhộng tự bò lên rồi rơi vào thùng thu. Người nuôi không phải tách bằng tay.
Ruồi trưởng thành chui ra từ nhộng không có miệng để ăn, chỉ uống nước, sống một thời gian ngắn. Chúng cần ánh sáng mặt trời hoặc ánh sáng đủ mạnh để giao phối, rồi con cái đẻ trứng vào khe hẹp, khô, gần nơi có mùi thức ăn đang phân huỷ. Tấm bìa carton gợn sóng hay ván gỗ xếp chồng là giá thể đẻ phổ biến.
Vì ruồi trưởng thành không ăn, không đậu lên thức ăn người, nên chúng không được xem là loài truyền bệnh như ruồi nhà. Ngược lại, luống ấu trùng ruồi lính đen đông đúc thường làm ruồi nhà ít đẻ vào đó. Tuy nhiên trại nuôi vẫn phải sạch sẽ, vì rác thối để lâu sẽ kéo ruồi nhà tới trước khi ấu trùng kịp xử lý.
Thiết kế khu nuôi
Khu ấu trùng. Khay hoặc luống có mái che, râm, thoáng, tránh mưa tạt.
Khu ruồi trưởng thành. Lồng lưới có nhiều ánh sáng tự nhiên, có cây xanh hoặc chỗ đậu.
Giá thể đẻ trứng. Bìa carton, ván mỏng xếp khe hẹp đặt gần mồi có mùi.
Khay ấp trứng. Trứng thu từ giá thể đặt lên khay có thức ăn mịn, ẩm cho ấu trùng mới nở.
Máng dốc thu tiền nhộng. Thành khay nghiêng, cuối dốc có thùng hứng.
Khu hoá nhộng khô. Tiền nhộng để trong mùn cưa, trấu khô, tối, tới khi ruồi nở.
Thoát nước cho khay. Rác nhiều nước làm khay ngập; đục lỗ đáy hoặc trộn vật liệu khô.
Lưới chắn chim, gà. Chim và gia cầm ăn ấu trùng rất nhanh.
Tách biệt khỏi nhà ở. Dù không nhiều mùi nếu làm đúng, vẫn nên đặt cách xa khu sinh hoạt.
Nhiệt độ ấm. Ấu trùng phát triển chậm khi lạnh; miền Bắc mùa đông cần che chắn.
Ghi chép từng lứa. Ngày ấp trứng, lượng thức ăn, ngày thu để hiểu nhịp của trại.
Những lỗi khiến trại bốc mùi hoặc hết ruồi
Lỗi đầu tiên là cho ăn quá nhiều so với số ấu trùng. Rác dư không được ăn kịp sẽ thối yếm khí, bốc mùi, và kéo ruồi nhà tới. Cân bằng lượng rác với mật độ ấu trùng là kỹ năng phải học qua vài lứa.
Lỗi thứ hai là thức ăn quá ướt. Vỏ dưa hấu, bã rau nhiều nước làm khay thành bùn, thiếu khí, ấu trùng bò ra ngoài. Trộn cám, bã khô, mùn cưa để hút bớt nước.
Lỗi thứ ba là khu ruồi trưởng thành thiếu ánh sáng. Nhiều trại đặt lồng ruồi trong nhà tối cho gọn, ruồi không giao phối, trứng ít dần, vài lứa sau hết đàn. Đây là lý do nhiều người phải mua trứng liên tục.
Lỗi thứ tư là thu hết ấu trùng làm thức ăn mà không để lại phần làm giống. Luôn chừa một phần tiền nhộng cho hoá nhộng và nở thành ruồi để duy trì vòng đời.
Lỗi thứ năm là dùng rác lẫn tạp: nhựa, kim loại, hoá chất, thuốc. Ấu trùng không xử lý được những thứ này, và có thể tích luỹ chất độc, rồi đi vào gà, cá.
Dùng ấu trùng và phân ấu trùng
Cho gà ăn tươi. Gà rất thích ấu trùng; cho lượng vừa phải như thức ăn bổ sung.
Cho cá ăn. Ấu trùng sống hoặc sấy khô rải cho cá; quan sát lượng cá ăn hết.
Sấy khô dự trữ. Ấu trùng sấy khô để lâu hơn, tiện phối trộn thức ăn.
Không thay hoàn toàn thức ăn. Hỏi cán bộ chăn nuôi về tỉ lệ phối trộn phù hợp từng loại vật nuôi.
Làm sạch ruột trước khi dùng. Một số người để tiền nhộng ngừng ăn một thời gian trước khi cho vật nuôi ăn.
Không dùng ấu trùng nuôi bằng rác bẩn. Rác lẫn hoá chất, thịt ôi thiu từ nguồn không rõ có rủi ro cho vật nuôi.
Phân ấu trùng là phân hữu cơ. Phần còn lại trong khay có thể ủ thêm hoặc dùng làm phân bón.
Ủ thêm phân ấu trùng. Ủ thêm một thời gian giúp phân ổn định hơn trước khi bón rau.
Kết hợp trùn quế. Một số trại cho phân ấu trùng qua luống trùn quế để hoàn thiện.
Tuân thủ quy định thức ăn chăn nuôi. Bán ấu trùng làm thức ăn thương mại có thể cần đáp ứng quy định; hỏi cơ quan chăn nuôi.
Ghi lại hiệu quả. Theo dõi tăng trọng, tỉ lệ đẻ của gà khi thêm ấu trùng.
Rác nào hợp, rác nào không?
Bã đậu, bã bia, bã rượu. Giàu dinh dưỡng, ấu trùng ăn rất tốt.
Rau củ quả hỏng. Tốt, nhưng trộn thêm vật liệu khô nếu quá ướt.
Cơm thừa, cám hỏng. Tốt, dễ ăn.
Phân gà, phân heo. Ấu trùng xử lý được, nhưng sinh khối dùng làm thức ăn cần thận trọng hơn.
Phụ phẩm lò mổ. Ăn được nhưng mùi mạnh; chỉ trại có kinh nghiệm và xa khu dân cư.
Vỏ trái cây nhiều axit. Trộn với thứ khác, không cho ăn riêng số lượng lớn.
Lá cây khô, rơm. Ấu trùng ăn kém; dùng làm vật liệu độn.
Xương, vỏ sò. Không ăn được.
Thức ăn nhiều muối. Lượng nhỏ trong rác bếp thường không sao, lượng lớn thì hại.
Rác lẫn nhựa, túi nilon. Phải tách trước khi cho vào khay.
Rác có thuốc, hoá chất. Không dùng, rủi ro cho cả ấu trùng và vật nuôi.
Câu hỏi thường gặp
Ruồi lính đen có vào nhà gây phiền không?
Ruồi lính đen trưởng thành không ăn và ít bị thu hút bởi thức ăn của người, nên hiếm khi làm phiền trong nhà như ruồi nhà. Tuy vậy trại nuôi nên đặt cách xa khu sinh hoạt.
Mua trứng ruồi lính đen ở đâu?
Có nhiều trại và cơ sở bán trứng hoặc ấu trùng giống. Hỏi rõ nguồn và xem tận nơi nếu có thể, vì chất lượng trứng khác nhau.
Ấu trùng ruồi lính đen có an toàn cho gà không?
Ấu trùng nuôi bằng nguồn thức ăn sạch được nhiều nơi dùng làm thức ăn bổ sung cho gà. Nên hỏi cán bộ chăn nuôi về tỉ lệ phù hợp và tránh dùng ấu trùng nuôi bằng rác bẩn.
Nuôi ruồi lính đen có mùi không?
Nếu cân bằng lượng rác với số ấu trùng và giữ khay không quá ướt, mùi thường không nặng. Mùi nặng là dấu hiệu rác dư hoặc khay úng.
Hộ gia đình có nuôi quy mô nhỏ được không?
Được, một vài khay nhỏ đủ xử lý rác bếp và cho vài con gà ăn thêm. Phần khó nhất là giữ đàn ruồi trưởng thành đẻ trứng liên tục.
