Hầm biogas cho khí đều khi được nạp phân và nước đều đặn hằng ngày theo đúng tỉ lệ, không để nước xà phòng, chất sát trùng mạnh chảy vào, và được xả váng, xả nước ngưng trong đường ống định kỳ. Nước thải chảy ra sau hầm vẫn còn nhiều chất hữu cơ và mầm bệnh, cần qua ao lắng hoặc xử lý tiếp trước khi dùng tưới hay thải ra kênh.
Nhiều hộ chăn nuôi xây hầm, dùng tốt vài năm, rồi khí yếu dần, bếp lúc có lúc không, cuối cùng bỏ hầm và mua gas bình. Phần lớn trường hợp là do vận hành, không phải do hầm hỏng.
Trong hầm biogas diễn ra điều gì?
Hầm biogas là một bể kín không có không khí. Trong đó, các nhóm vi sinh vật yếm khí lần lượt phân giải phân và chất hữu cơ, cuối cùng tạo ra khí sinh học, thành phần chính là mê tan và khí cacbonic, cùng một ít khí khác có mùi như hydro sunfua.
Những vi sinh vật tạo ra mê tan làm việc chậm và nhạy cảm. Chúng cần nhiệt độ ấm ổn định, độ chua gần trung tính, và không chịu được chất sát trùng, kháng sinh liều cao, hay thay đổi đột ngột. Đó là lý do một lần đổ cả xô nước tẩy chuồng vào hầm có thể làm khí yếu hẳn nhiều ngày.
Hầm cũng cần được nạp đều. Nạp quá nhiều một lúc, các nhóm vi sinh vật phía trước tạo axit nhanh hơn khả năng tiêu thụ của nhóm tạo mê tan, hầm bị chua, khí ra ít và có mùi hôi. Nạp quá ít thì không đủ thức ăn.
Mùa đông miền Bắc, nhiệt độ thấp làm vi sinh vật chậm lại, khí ra ít hơn rõ rệt. Đây không phải hầm hỏng, mà là giới hạn sinh học. Che phủ nắp hầm, không để nước lạnh xối vào giúp phần nào.
Nạp hầm hằng ngày
Nạp đều mỗi ngày. Một lượng vừa phải mỗi ngày tốt hơn nạp dồn vài ngày một lần.
Pha loãng phân với nước. Phân quá đặc dễ tạo váng, quá loãng thì ít khí và nhanh đầy hầm.
Không đổ nước tẩy rửa vào. Nước rửa chuồng có chất sát trùng nên dẫn ra chỗ khác.
Hạn chế nước mưa chảy vào. Làm mái hoặc rãnh chặn quanh bể nạp.
Không cho rơm dài, cỏ, nilon. Vật liệu xơ dài nổi lên thành váng, nilon làm tắc.
Để ý phân gia súc đang dùng thuốc. Kháng sinh và thuốc có thể ảnh hưởng vi sinh vật; hỏi thú y khi đàn đang điều trị.
Không đổ vôi, tro nhiều. Thay đổi độ chua đột ngột làm hầm khó chịu.
Rác bếp cho ít. Cơm thừa, rau vụn cho được nhưng ít, tránh dầu mỡ.
Ghi lượng nạp. Biết mình nạp bao nhiêu mỗi ngày để so với lượng khí.
Quan sát ngọn lửa. Lửa xanh đều là khí tốt; lửa vàng, đỏ, khó bắt là có vấn đề.
Nạp lại từ từ sau khi hầm nghỉ. Hầm bỏ lâu không nạp, khởi động lại bằng lượng nhỏ tăng dần.
Khí yếu, mất khí: tìm nguyên nhân theo thứ tự
Đầu tiên kiểm tra đường ống. Nước ngưng tụ trong ống ở chỗ trũng là nguyên nhân phổ biến nhất làm khí lúc có lúc không, lửa chập chờn. Ống phải có bẫy nước ở điểm thấp nhất và được xả định kỳ. Ống cao su, ống nhựa bị gập, nứt, chuột cắn cũng làm rò khí.
Thứ hai là váng. Lớp váng dày trên mặt dịch trong hầm chặn khí thoát lên, khí tích dưới váng. Váng hình thành khi nạp nhiều rơm, cỏ, thức ăn thừa có xơ, hoặc phân quá đặc. Nhiều hầm có cơ chế khuấy hoặc đường xả váng; hỏi đơn vị xây hầm cách xử lý đúng với loại hầm của mình, đừng tự mở nắp khi không hiểu.
Thứ ba là hầm chua hoặc bị ngộ độc. Khí có mùi hôi nồng, lửa khó cháy, dịch ra có màu và mùi lạ. Thường sau khi đổ nhiều nước sát trùng hoặc nạp quá tải. Giảm nạp, không đổ thêm hoá chất, chờ vài ngày cho vi sinh vật hồi lại.
Thứ tư là hầm đầy cặn. Sau nhiều năm, cặn lắng đáy làm thể tích làm việc giảm. Hút cặn là việc cần người có kinh nghiệm và thiết bị, vì có nguy cơ ngạt khí.
An toàn: cháy nổ và ngạt khí
Không bao giờ xuống hầm. Trong hầm và bể xả có thể thiếu oxy và có khí độc; nhiều vụ ngạt chết người đã xảy ra khi xuống cứu nhau.
Không cứu người bằng cách tự xuống. Gọi người hỗ trợ, có thiết bị thở và dây an toàn.
Không đốt lửa gần nắp hầm. Khí rò rỉ quanh nắp có thể bắt lửa.
Kiểm tra rò rỉ bằng nước xà phòng. Bôi lên mối nối, sủi bọt là rò; không dùng lửa để thử.
Khoá van khi không dùng. Nhất là ban đêm.
Bếp đặt nơi thoáng. Khí biogas cháy không hết tạo khí độc trong bếp kín.
Che nắp bể xả. Trẻ em và gia súc có thể rơi xuống.
Không để khí dư xả tuỳ tiện. Khí dư nên được đốt hoặc xả nơi thoáng xa nhà.
Không tự chế bình chứa khí. Bình tự chế nén khí rất nguy hiểm.
Ống qua nơi an toàn. Tránh đi qua chỗ nóng, chỗ có vật sắc, chỗ chuột hay qua.
Học sơ cứu. Người trong nhà nên biết dấu hiệu ngạt khí và cách gọi cấp cứu.
Nước thải sau hầm: dùng hay xả?
Vẫn còn ô nhiễm. Nước sau hầm giảm mùi nhưng vẫn còn chất hữu cơ, đạm và mầm bệnh.
Qua ao lắng. Ao lắng có thực vật thuỷ sinh giúp giảm tải trước khi nước ra môi trường.
Dùng tưới cây phải pha loãng. Nước đặc tưới trực tiếp có thể làm cháy rễ, nhất là cây non.
Tưới gốc, không tưới lá rau. Đặc biệt không tưới lên rau ăn sống.
Ngừng tưới trước thu hoạch. Để khoảng cách thời gian đủ an toàn trước khi thu rau.
Bã đặc làm phân. Bã lắng có thể ủ tiếp với rơm, lá làm phân hữu cơ.
Không xả thẳng ra kênh. Gây ô nhiễm nguồn nước chung và có thể vi phạm quy định môi trường.
Ngâm than sinh học. Dùng nước sau hầm để nạp dinh dưỡng cho than sinh học.
Tưới cỏ cho gia súc. Đồng cỏ, cỏ voi hấp thụ tốt dinh dưỡng từ nước sau hầm.
Theo dõi mùi và màu. Nước ra đen đặc, hôi nặng là hầm đang quá tải.
Hỏi quy định địa phương. Trang trại lớn có yêu cầu riêng về xử lý nước thải chăn nuôi.
Câu hỏi thường gặp
Hầm biogas bao nhiêu con heo thì đủ khí nấu ăn?
Tuỳ thể tích hầm, số heo, nhiệt độ và cách nạp nên không có con số chung. Đơn vị xây hầm thường tính kích thước dựa trên số vật nuôi và nhu cầu dùng khí của gia đình.
Hầm composite hay hầm xây gạch tốt hơn?
Mỗi loại có ưu nhược điểm về độ kín, độ bền, giá và cách lắp. Chọn loại có đơn vị lắp đặt uy tín ở gần để được hỗ trợ khi có vấn đề.
Có dùng khí biogas chạy máy phát điện được không?
Được với máy phù hợp và hệ thống lọc khí, thường áp dụng cho trang trại lớn. Hộ gia đình nhỏ lượng khí thường chỉ đủ nấu ăn.
Khí biogas có mùi hôi có sao không?
Mùi hôi đến từ một lượng nhỏ khí hydro sunfua, có thể ăn mòn bếp và thiết bị. Một số hộ dùng bộ lọc đơn giản để giảm mùi và bảo vệ bếp.
Hầm bị đầy phải làm sao?
Liên hệ đơn vị có dịch vụ hút cặn hầm biogas. Tuyệt đối không tự xuống hầm vì nguy cơ ngạt khí.
