Tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước khi đưa nước đúng vào vùng rễ đang hút, áp lực đều từ đầu tới cuối đường ống, và các đầu nhỏ giọt không bị tắc. Ba thứ quyết định thành bại là bộ lọc đủ mịn và được vệ sinh đều, đường ống được thiết kế theo áp lực và độ dốc, và thói quen xả cuối đường ống định kỳ.
Nhiều vườn lắp hệ thống xong, năm đầu chạy tốt, năm thứ hai cây đầu hàng xanh tốt, cây cuối hàng héo, vài đầu nhỏ giọt không ra nước mà không ai để ý. Hỏng ở đây hiếm khi do ống kém, thường do thiết kế và bảo trì.
Nhỏ giọt tiết kiệm nước nhờ đâu?
Tưới tràn hay tưới phun làm ướt cả mặt đất, cả những chỗ không có rễ. Phần nước đó bốc hơi, chảy tràn, hoặc nuôi cỏ dại. Tưới nhỏ giọt chỉ làm ướt một vùng quanh gốc, đúng nơi rễ tơ đang hoạt động, nên cùng lượng nước cây dùng được nhiều hơn.
Nước nhỏ giọt thấm xuống và lan ra thành một vùng ẩm dạng củ hành dưới đất. Đất cát thì vùng ướt hẹp và sâu, đất thịt, đất sét thì rộng và nông. Vì vậy khoảng cách giữa các đầu nhỏ giọt và số đầu mỗi gốc phải tính theo loại đất. Đặt đầu nhỏ giọt thưa trên đất cát, giữa các vùng ướt sẽ có dải đất khô, rễ không phát triển được.
Cây lâu năm như sầu riêng, bơ, cà phê có vùng rễ rộng dần theo tuổi. Một đầu nhỏ giọt sát gốc đủ cho cây con, nhưng cây lớn cần nhiều đầu phân bố quanh tán. Nhiều vườn giữ nguyên bố trí từ lúc trồng, cây lớn rồi mà nước vẫn chỉ rơi sát gốc.
Nhỏ giọt cũng cho phép bón phân hoà tan theo nước, gọi là bón phân qua hệ thống tưới. Phân đi thẳng vào vùng rễ, ít thất thoát. Nhưng đây cũng là nguyên nhân tắc hàng đầu nếu dùng phân không tan hết.
Thiết kế: những con số phải hỏi trước
Lưu lượng nguồn nước. Giếng, ao bơm được bao nhiêu mỗi giờ quyết định tưới được bao nhiêu hàng một lúc.
Áp lực bơm. Bơm yếu mà đường ống dài thì cuối hàng không có nước.
Chiều dài mỗi hàng ống. Ống nhánh quá dài làm áp lực tụt dần; nhà sản xuất thường có bảng chiều dài tối đa.
Độ dốc vườn. Vườn dốc cần đầu nhỏ giọt bù áp hoặc chia khu theo độ cao.
Đầu bù áp. Cho lưu lượng gần như đều dù áp lực thay đổi, hợp vườn dốc và hàng dài.
Chia khu tưới. Tưới luân phiên từng khu để mỗi khu đủ áp lực.
Van khu và van xả cuối. Mỗi khu có van riêng, mỗi hàng có nút xả cuối.
Đồng hồ áp lực. Gắn sau bộ lọc để biết khi nào lọc bẩn.
Bộ hoà phân. Đặt trước bộ lọc để phân không tan bị giữ lại.
Van xả khí. Ở điểm cao nhất, tránh khí đọng và hút ngược đất vào đầu nhỏ giọt khi tắt bơm.
Bản vẽ đơn giản. Vẽ sơ đồ ống, van, khu; sửa chữa sau này nhanh hơn nhiều.
Hỏi đơn vị lắp đặt có kinh nghiệm vùng. Họ biết đặc điểm nước giếng, đất vùng mình.
Vì sao đầu nhỏ giọt bị tắc?
Có ba loại tắc chính. Loại thứ nhất là tắc do hạt rắn: cát, bùn, rỉ sắt đi qua bộ lọc bẩn hoặc bộ lọc thủng. Nước ao, nước kênh đục là nguồn chính. Giải pháp là lọc tốt và xả đường ống thường xuyên.
Loại thứ hai là tắc do cặn hoá học. Nước giếng khoan nhiều vôi hoặc nhiều sắt, khi gặp không khí và nắng, tạo cặn trắng hoặc cặn nâu đỏ bám trong đầu nhỏ giọt. Phân bón pha không tan hết, hoặc pha chung hai loại phân phản ứng với nhau cũng tạo cặn. Loại tắc này hình thành chậm, khó thấy tới khi nhiều đầu đã ra yếu.
Loại thứ ba là tắc do sinh học: tảo, vi khuẩn tạo nhớt. Bồn chứa nước để ngoài nắng, ống màu sáng cho ánh sáng lọt qua, nước ao giàu dinh dưỡng đều nuôi tảo. Nhớt vi khuẩn còn kết dính với hạt đất tạo thành cục.
Xử lý cặn hoá học và sinh học thường cần xúc rửa đường ống bằng dung dịch chuyên dùng theo hướng dẫn của nhà sản xuất thiết bị hoặc đơn vị lắp đặt. Làm sai nồng độ có thể hỏng ống và hại cây, nên hỏi kỹ trước khi làm.
Bảo trì định kỳ
Vệ sinh bộ lọc. Khi đồng hồ áp lực sau lọc tụt rõ, hoặc định kỳ theo độ đục của nước.
Xả cuối đường ống. Mở nút xả cuối hàng cho nước chảy mạnh tới khi trong.
Đi kiểm tra từng hàng. Đi dọc hàng lúc đang tưới, tìm đầu không ra nước, chỗ rò, chỗ phun tia.
Che bồn chứa. Bồn kín, màu tối, không để nắng chiếu vào nước.
Chạy nước sạch sau khi bón phân. Tưới thêm một lúc nước sạch để đẩy hết phân ra khỏi ống.
Kiểm tra độ tan của phân. Pha thử trong xô, để lắng, có cặn là không nên bơm vào hệ thống.
Không pha lẫn phân tuỳ tiện. Một số loại phân phản ứng tạo kết tủa khi trộn.
Phòng chuột và kiến. Chuột cắn ống, kiến chui vào đầu nhỏ giọt ở một số vùng.
Bảo vệ ống khỏi nắng. Phủ rơm lên ống giúp ống bền và nước mát hơn.
Ghi lịch tưới và bảo trì. Biết lần cuối rửa lọc, lần cuối xả ống.
Thay đầu hỏng kịp thời. Một đầu hỏng là một gốc thiếu nước cả mùa khô.
Tưới bao nhiêu, khi nào?
Không tưới theo cảm giác. Đào kiểm tra độ ẩm vùng rễ sau tưới để biết nước đi sâu tới đâu.
Tưới ít mà nhiều lần trên đất cát. Đất cát giữ nước kém, tưới nhiều một lần nước trôi xuống sâu.
Tưới dài hơn, thưa hơn trên đất thịt. Cho nước thấm sâu, khuyến khích rễ ăn sâu.
Tưới sáng sớm hoặc chiều mát. Giảm bốc hơi, giảm nóng ống.
Điều chỉnh theo giai đoạn cây. Cây ra hoa, nuôi trái, xiết nước cần chế độ khác nhau; hỏi kỹ thuật riêng cho từng loại cây.
Theo dõi thời tiết. Có mưa thì ngừng; nắng gió khô thì tăng.
Phủ gốc. Lớp phủ trên vùng nhỏ giọt giảm bốc hơi rất nhiều.
Đồng hồ nước. Gắn đồng hồ đo tổng lượng nước để so giữa các mùa.
Cảm biến độ ẩm. Nếu có điều kiện, cảm biến giúp tưới đúng lúc.
Hẹn giờ. Bộ hẹn giờ đơn giản giúp tưới đều khi vắng nhà.
Quan sát lá. Lá héo buổi trưa rồi hồi buổi chiều là bình thường; héo tới sáng hôm sau là thiếu nước thật.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng dây nhỏ giọt hay đầu nhỏ giọt rời?
Dây nhỏ giọt có sẵn lỗ hợp với cây trồng dày theo hàng như rau, mía. Đầu nhỏ giọt rời cắm trên ống hợp cây lâu năm trồng thưa, dễ thêm bớt theo tuổi cây.
Nước ao có dùng tưới nhỏ giọt được không?
Được nếu có bộ lọc phù hợp, thường cần lọc nhiều cấp với nước đục. Nước ao nhiều tảo cần vệ sinh lọc thường xuyên hơn.
Tưới nhỏ giọt có dùng cho rau được không?
Được, dây nhỏ giọt trên luống rau tiết kiệm nước và giữ lá khô, giảm bệnh. Cần đặt dây gần hàng cây và kiểm tra thường xuyên vì rau ngắn ngày nhạy thiếu nước.
Làm sao biết đầu nhỏ giọt ra đều?
Đặt cốc hứng dưới vài đầu ở đầu, giữa và cuối hàng trong cùng một khoảng thời gian rồi so lượng nước. Chênh nhiều là có vấn đề áp lực hoặc tắc.
Hệ thống nhỏ giọt dùng được bao lâu?
Tuỳ chất lượng ống, cách bảo trì và nắng, có thể dùng nhiều năm. Ống phơi nắng trực tiếp và không xả rửa thường hỏng nhanh hơn.
